Padhari, पाढरी, गर्मीको पाढरी, Yellow Snake Tree, Stereospermum colais,

यो विशाल रूख उष्ण तथा समशीतोष्ण हावापानीमा पाइन्छ । यो ४०-६० फिट अग्लो, पहेँलो फुल्ने, फल लाग्छ। स्वाद : परपराउने तितो-टर्रो, स्वभाव : गरम । औषधीय उपयोग : यसको सबै भागले सर्पले डसेकोमा, छालाका रोगमा, यौनरोगमा, सुन्निएको र दर्दमा सन्चो गराउँछ । यसलाई पिसेर लेपनगन दल्न लगाउनाल छिटा लाभ पुऱ्याउछ । पागल कुत्ता, बादर, स्याल, मुसा इत्यादि जङ्गली जीवजन्तुले टोकेमा यसले अचुक फाइदा गराउँछ । मात्रा : लेदो / चूर्ण ३-५ ग्राम, अर्क : १०-२० ग्राम, काँढापानी १/१

माना २-३ पटक ।

परिचय

पाढरी एक विशाल र पतझड (Deciduous) प्रजातिको रूख हो। वनस्पति विज्ञान अनुसार यसको वैज्ञानिक नाम Stereospermum colais (सिनामोन: Stereospermum personatum) हो र यो 'बिग्नोनीएसी' (Bignoniaceae) परिवार अन्तर्गत पर्दछ। यो रूख सामान्यतया ४० देखि ६० फिटसम्म अग्लो हुन्छ। यसका फूलहरू पहेँलो र सुगन्धित हुन्छन् भने यसको फल लामो र घुम्रिएको कोसा जस्तो देखिन्छ। आयुर्वेदमा यसलाई 'दशमूल' जस्तो महत्त्वपूर्ण औषधि बनाउन प्रयोग गरिने मुख्य जडिबुटीमध्ये एक मानिन्छ।

नेपाल र अन्य देशहरूमा उपलब्धता

पाढरी मुख्यतया उष्ण (Tropical) र समशीतोष्ण (Sub-tropical) हावापानी भएको क्षेत्रमा पाइन्छ।

नेपालमा: यो नेपालको तराई, भावर र भित्री मधेशका जङ्गलहरूमा प्रशस्त मात्रामा पाइन्छ। विशेषगरी चुरे क्षेत्र र महाभारत शृङ्खलाको तल्लो भागमा यसको उपस्थिति देखिन्छ।

अन्य देशहरूमा: यो भारत, बंगलादेश, श्रीलङ्का, म्यानमार, थाइल्याण्ड र चीनको दक्षिणी भागहरूमा पनि पाइन्छ। यो ओसिलो र मिश्रित खालको जङ्गलमा हुर्कन रुचाउँछ।

भौतिक गुणहरू

पाढरीको रूख र यसका अङ्गहरूका विशेषताहरू निम्नानुसार छन्:

रूख: यसको काण्ड सीधा र बोक्रा खरानी रङ्गको हुन्छ।

फूल: यसमा पहेँलो र गाढा पहेँलो रङ्गका आकर्षक फूलहरू फुल्छन्, जुन झुप्पामा झुण्डिएका हुन्छन्।

फल: यसको फल लामो (करिब ३०-६० सेन्टिमिटर) र चारवटा कुना परेको हुन्छ।

स्वाद र स्वभाव: यसको स्वाद परपराउने, तितो र टर्रो हुन्छ। यसको स्वभाव 'गरम' (Hot potency) मानिन्छ, जसले शरीरमा कफ र वात दोषलाई सन्तुलित गर्न मद्दत गर्छ।

फाइदा

पाढरी स्वास्थ्यका लागि बहुउपयोगी मानिन्छ। यसका प्रमुख फाइदाहरू यस प्रकार छन्:

१. विष विनाशक: सर्पले डसेकोमा वा बिच्छीले टोकेकोमा यसको प्रयोगले विषको प्रभाव कम गर्न मद्दत गर्छ।

२. जङ्गली जनावरको टोकाइ: पागल कुकुर, बाँदर, स्याल वा मुसा जस्ता जीवले टोकेमा यसको औषधीय प्रयोगले इन्फेक्सन हुन दिँदैन।

३. छालाका रोग: दाद, खटिरा र चिलाउने जस्ता छाला सम्बन्धी समस्यामा यसको लेदो प्रभावकारी हुन्छ।

४. यौन रोग र सुन्निएको: यौनजन्य समस्याहरू र शरीरको कुनै पनि भाग सुन्निएको वा दुखाइ भएको अवस्थामा यसले राहत दिन्छ।

५. श्वासप्रश्वास र ज्वरो: यसको प्रयोगले दम, खोकी र पुरानो ज्वरो निको पार्न सहयोग पुऱ्याउँछ।

प्रयोग विधि

पाढरीलाई विभिन्न तरिकाले प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर यसको मात्रा मिलाउनु अनिवार्य छ:

लेपन (Paste): सर्प वा अन्य जीवले टोकेको ठाउँमा वा छालाको रोगमा यसको जरा वा बोक्रालाई पिसेर लेदो बनाई लगाउनु पर्छ।

चूर्ण (Powder): यसको सुकेको जरा वा बोक्राको धुलो ३ देखि ५ ग्रामसम्म प्रयोग गर्न सकिन्छ।

अर्क वा रस: यसको ताजा अर्क १० देखि २० ग्रामसम्म सेवन गर्न सकिन्छ।

काँढापानी (Decoction): यसको बोक्रालाई पानीमा उमालेर बनाएको काँढापानी १/१ मानाको दरले दिनमा २-३ पटकसम्म खान सकिन्छ।

नोट: औषधिको रूपमा प्रयोग गर्नुअघि जडिबुटी विशेषज्ञ वा चिकित्सकको सल्लाह लिनु राम्रो हुन्छ।

खेती, उत्पादन र संरक्षण

पाढरी प्राकृतिक रूपमा जङ्गलमा पाइने भए तापनि यसको व्यावसायिक खेती र संरक्षण आवश्यक छ:

खेती: यसको खेती बीउ वा कलमी (Stem cutting) बाट गर्न सकिन्छ। बर्खायामको समय यसलाई रोप्नका लागि सबैभन्दा उपयुक्त हुन्छ।

उत्पादन: रोपेको केही वर्षपछि यसबाट व्यावसायिक रूपमा बोक्रा, फूल र बीउ सङ्कलन गर्न सकिन्छ। यसलाई धेरै सिँचाइको आवश्यकता पर्दैन तर सुरुका वर्षहरूमा गोडमेलको खाँचो हुन्छ।

संरक्षण: वन विनाश र अत्यधिक दोहनका कारण यस्ता महत्त्वपूर्ण रूखहरू लोप हुने खतरामा छन्। त्यसैले सामुदायिक वन र निजी क्षेत्रबाट यसको संरक्षण र वृक्षारोपणलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ।

निष्कर्ष

पाढरी केवल एउटा रूख मात्र नभई यो एउटा प्राकृतिक अस्पताल नै हो। विशेषगरी ग्रामीण भेगमा जहाँ आधुनिक स्वास्थ्य सेवा पुग्न गाह्रो छ, त्यहाँ सर्पदंश र अन्य चोटपटकमा यो एउटा बरदान साबित हुन सक्छ। यसको उचित पहिचान, वैज्ञानिक प्रयोग र संरक्षण गर्न सकेमा नेपालले जडिबुटी निर्यातबाट ठूलो आर्थिक लाभ समेत लिन सक्छ।

Introduction

Padhari, known as Yellow Snake Tree, and scientifically called Stereospermum colais, is a large medicinal tree. In Nepal, it is called पाढरी or गर्मीको पाढरी. This tree has been used in traditional medicine for many generations. It is especially valued for treating snake bites, skin diseases, swelling, and pain.

Padhari is a tall and beautiful tree with yellow flowers. Every part of this tree, including bark, leaves, flowers, roots, and fruits, has medicinal value. It has a bitter and slightly pungent taste and a hot nature, which makes it useful in treating cold-related and poison-related problems.

Traditional healers trust this herb because of its strong healing power. It is still used in rural areas where people depend on natural remedies.

Availability in Nepal and Abroad

Padhari grows in tropical and subtropical climates. In Nepal, it is found in the Terai region, lower hills, and warm forest areas. It grows naturally in forests and is sometimes planted near villages for medicinal use.

Outside Nepal, this tree is also found in India, Sri Lanka, Bangladesh, and other South Asian countries. It prefers warm weather, sunlight, and well-drained soil.

Because of its medicinal importance, some herbal farms and nurseries now grow this tree. However, it is still mainly collected from natural forests.

Physical Properties

Padhari is a large deciduous tree. It has the following physical features:

Height:

It grows about 40 to 60 feet tall.

Bark:

The bark is grayish or light brown. It is rough on the outside and soft inside.

Leaves:

Leaves are green, compound, and smooth. They fall during the dry season.

Flowers:

The tree produces beautiful yellow flowers. These flowers make the tree easy to recognize.

Fruits:

It has long, thin, stick-like fruits. Inside the fruit, there are many seeds.

Taste:

The taste is bitter and slightly pungent.

Nature:

Its nature is hot (गरम), which makes it effective in balancing cold conditions in the body.

Medicinal Properties

Padhari is a very powerful medicinal plant. It has many healing properties.

Anti-venom property:

It is traditionally used in snake bites. It helps reduce poison effects.

Anti-inflammatory property:

It reduces swelling, pain, and inflammation.

Skin healing property:

It is useful in treating skin diseases like wounds, infections, and itching.

Anti-microbial property:

It helps fight bacteria and infections.

Pain-relieving property:

It reduces body pain and joint pain.

Blood purifying property:

It helps clean the blood and improves overall health.

Anti-toxic property:

It helps treat bites from mad dogs, monkeys, foxes, rats, and other animals.

Advantages

Padhari provides many health benefits. Some major advantages are:

1. Effective in snake bite treatment

It is one of the traditional remedies for snake poison.

2. Heals skin problems

It helps treat wounds, skin infections, and itching.

3. Reduces swelling and pain

It is useful in joint pain, injuries, and inflammation.

4. Helps in sexual diseases

It is used in traditional treatment of sexual health problems.

5. Helps in animal bite treatment

It is useful in bites from wild animals like dogs, monkeys, and rats.

6. Natural and safe

It is a natural medicine with fewer side effects when used properly.

7. Improves overall health

It supports the immune system and general wellness.

Traditional Uses

Padhari has been used in traditional medicine for hundreds of years. Local healers use it in many ways.

Snake bite treatment:

The paste of bark or root is applied to the bite area.

Skin disease treatment:

Paste is applied to wounds and infections.

Swelling treatment:

It reduces swelling when applied externally.

Pain relief:

It is applied on painful areas.

Animal bite treatment:

It is used in bites from mad dogs, monkeys, foxes, and rats.

Sexual health problems:

It is used in traditional herbal preparations.

Fever and body weakness:

Sometimes decoction is used to improve strength.

Usage Methods & Dosage

Padhari can be used in different forms.

1. Powder (Churna):

Dose: 3 to 5 grams

Method: Mix with warm water and take orally.

2. Paste (Ledo):

Method:

Make paste and apply directly on affected area.

Useful for:

Snake bite

Skin diseases

Swelling

Animal bites

3. Extract (Ark):

Dose: 10 to 20 grams

Method:

Take with water.

4. Decoction (Kadha):

Dose: About half mana (traditional measurement)

Take 2 to 3 times daily.

Important Note:

Always use under guidance of a knowledgeable herbal expert.

Harvesting & Preservation

Harvesting:

Bark, roots, leaves, and fruits are collected for medicinal use.

Best time to harvest:

Bark and roots: Winter season

Leaves: Summer

Fruits: After ripening

Collection method:

Healthy and mature tree parts should be selected.

Drying:

Collected parts should be dried in shade.

Avoid direct sunlight because it reduces medicinal power.

Storage:

Store in:

Dry place

Clean container

Away from moisture

Proper storage keeps medicine effective for a long time.

Conclusion

Padhari (Stereospermum colais) is a valuable medicinal tree. It is especially important in traditional healing systems of Nepal and other Asian countries. Its ability to help in snake bite treatment makes it very special.

It is also useful for skin diseases, swelling, pain, sexual diseases, and animal bites. Every part of this tree has medicinal value.

This tree grows naturally in warm climates and forests. It is easy to use in powder, paste, extract, and decoction form.

Because of its powerful healing properties, Padhari remains an important natural medicine. However, it should be used carefully and with proper knowledge.

Reference

घिरौंला (Ghironla) , Ghiyatorai (घिया तोरई) Luffa cylindrica (Linn.) M. Roemer Benefits and using method

Saano Dugdhi (सानो दुग्धी) , Laghu Dugdhika (लघु दुग्धिका ) Euphorbia thymifolia Linn. Benefits, uses and using Method

Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses

Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method

Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods

Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses

Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits

Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method

Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca

Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica

Sano Kodo, सानो कोदो, श्यामक, Little Millet, Panicum sumatrense