Kyaanpate Pahelo Paauli, क्यानपाते पाउली केही पहेँलो, Clover Grass Yellow, Melilotus officinalis

यो यसको धेरै प्रजाति संसारका २० - २५ डिग्री सेन्टिग्रेडमा धेरै पाइन्छ । एकपटक छरेपछि सधैं रहिरहने हल्का पहेँलो फुल्दछ । चिस्यान माटोबमोजिम ३० - ५० प्रतिशतसम्म गुलियो अंश चिनी पुष्परसमा भेटिन्छ । नेपालमा ७५ प्रतिशत मह उत्पादनको स्थान ओगट्ने आजकल सबै ठाउँमा खेती गर्दै पुष्परसको बहाव बढाएर मौरीलाई ख्वाइएको छ । यसको फूलचूर्णले रगत बढाउँछ, आँखा तेजिलो पार्छ, मांसपेशीय स्नायु बलवान् गर्छ, पाचनप्रणालीलाई बल दिन्छ । मात्रा : ५-१० ग्राम, अर्क : १०-२० ग्राम, काँढापानी १/१ माना, स्वरस ३०-५० ग्राम ३-५ पटक । यसको पौष्टिक जराले बल बढाउँछ जसलाई चुस्दा फाइदा दिन्छ ।

नेपालको प्राकृतिक सम्पदामा धेरै यस्ता वनस्पतिहरू छन्, जसको बारेमा हामीलाई कमै मात्र जानकारी छ। तीमध्ये क्यानपाते पहेँलो पाउली एक हो। यसलाई वैज्ञानिक जगतमा Melilotus officinalis भनिन्छ भने अंग्रेजीमा 'Yellow Sweet Clover' नामले चिनिन्छ। यो वनस्पति विशेषगरी यसको गुलियो बासना र औषधीय गुणका लागि प्रख्यात छ।

परिचय

क्यानपाते पहेँलो पाउली एक प्रकारको कोसेबाली (Legume) परिवार अन्तर्गत पर्ने वनस्पति हो। यो दुईवर्षे बिरुवा हो, जसको डाँठ सिधा र पातहरू तीनवटा साना पातको झुप्पामा हुन्छन्। यसको सबैभन्दा ठूलो विशेषता भनेको यसमा पाइने 'कुमारिन' (Coumarin) नामक तत्व हो, जसले गर्दा यो बिरुवाबाट सुकेको घाँस जस्तो मिठो बासना आउँछ। यो वनस्पतिलाई माटोको उर्वराशक्ति बढाउन र मौरीको उत्तम चरनका रूपमा लिइन्छ।

नेपाल र अन्य देशहरूमा उपलब्धता

यो वनस्पति संसारका प्रायः २० देखि २५ डिग्री सेन्टिग्रेड तापक्रम हुने शितोष्ण क्षेत्रहरूमा प्रचुर मात्रामा पाइन्छ। नेपालको सन्दर्भमा यो तराईदेखि मध्य पहाडी भूभागसम्म सहजै पाउन सकिन्छ। आजकल नेपालमा व्यावसायिक मौरीपालन फस्टाउँदै गएकाले, मौरीलाई प्रशस्त पुष्परस (Nectar) उपलब्ध गराउन ७५ प्रतिशत मह उत्पादन हुने क्षेत्रहरूमा यसको खेती विस्तार गरिएको छ। युरोप र एसियाका धेरै देशहरूमा यो सडकका किनार र खुला चौरहरमा प्राकृतिक रूपमै उम्रिएको देखिन्छ।

भौतिक गुणहरू

उचाइ: यो बिरुवा साधारणतया २ फिटदेखि ६ फिटसम्म अग्लो हुन सक्छ।

फूल: यसमा साना, चम्किला र पहेँलो रंगका फूलहरू झुप्पामा फुल्दछन्।

पात: यसका पातहरू हल्का पहेँलो र हरियो मिश्रण भएका हुन्छन् र आकारमा अण्डाकार देखिन्छन्।

गन्ध: यसको फूल र पातलाई मिच्दा निकै गुलियो र मनमोहक सुगन्ध आउँछ।

पुष्परस: यसको पुष्परसमा माटोको चिस्यान अनुसार ३० देखि ५० प्रतिशतसम्म चिनीको मात्रा (गुलियो अंश) पाइन्छ।

फाइदा

क्यानपाते पहेँलो पाउली बहुउपयोगी बिरुवा हो। यसका प्रमुख फाइदाहरू निम्नानुसार छन्:

मौरीपालनमा टेवा: यसको फूलमा हुने अत्यधिक पुष्परसले गर्दा मौरीहरू आकर्षित हुन्छन्, जसले मह उत्पादनमा उल्लेख्य वृद्धि गराउँछ।

स्वास्थ्य लाभ: यसको फूलको धुलो (Pollen) सेवन गर्नाले शरीरमा रगतको मात्रा बढाउन मद्दत गर्छ।

दृष्टि शक्ति: यसको नियमित र सही प्रयोगले आँखाको ज्योति तेजिलो बनाउन सहयोग पुर्‍याउँछ।

शारीरिक शक्ति: यसले मांसपेशी र स्नायु प्रणालीलाई बलियो बनाउँछ।

पाचन प्रणाली: पाचन प्रक्रियामा सुधार ल्याई पेट सम्बन्धी समस्या कम गर्न यसले बल दिन्छ।

जराको फाइदा: यसको जरा निकै पौष्टिक हुन्छ, जसलाई चुस्दा शरीरमा तागत र स्फूर्ति आउँछ।

माटोको सुधार: यसले वायुमण्डलको नाइट्रोजन माटोमा सोस्ने हुनाले जमिनको उत्पादकत्व बढाउँछ।

प्रयोग विधि

यसलाई औषधिको रूपमा प्रयोग गर्दा निम्न मात्रा र विधि अपनाउन सकिन्छ:

धुलो वा चूर्ण: ५ देखि १० ग्रामसम्म सेवन गर्न सकिन्छ।

अर्क: १० देखि २० ग्राम अर्क निकालेर प्रयोग गर्न सकिन्छ।

काँढापानी (Decoction): करिब १/१ मानाको अनुपातमा पकाएर खान सकिन्छ।

स्वरस (ताजा रस): ३० देखि ५० ग्रामको मात्रामा दिनको ३ देखि ५ पटकसम्म अवस्था हेरेर सेवन गर्न सकिन्छ।

जरा: यसको ताजा जरालाई राम्ररी धोएर सिधै चुस्न सकिन्छ, जसले तागत प्रदान गर्छ।

खेती, उत्पादन र संरक्षण

यो बिरुवा खेती गर्न निकै सजिलो छ। एकपटक छरेपछि यसले आफैं बिउ उत्पादन गरेर अर्को वर्ष पनि निरन्तरता दिइरहन्छ।

खेती: यसलाई वसन्त ऋतु वा शरद् ऋतुको सुरुवातमा छर्न सकिन्छ। यसलाई धेरै मलजलको आवश्यकता पर्दैन तर निकास राम्रो भएको माटो भए राम्रो हुन्छ।

उत्पादन: मौरीपालकहरूले आफ्ना घार वरपर खाली जमिनमा यसको खेती गरेर महको बहाव बढाउन सक्छन्।

संरक्षण: प्राकृतिक रूपमा उम्रिएका पाउलीलाई जथाभाबी फँडानी नगरी संरक्षण गर्नुपर्छ। बिउ पाकेपछि संकलन गरेर नयाँ ठाउँमा विस्तार गर्न सकिन्छ।

निष्कर्ष

क्यानपाते पहेँलो पाउली अर्थात् Melilotus officinalis केवल एउटा झार मात्र नभएर किसान र स्वास्थ्य सचेत व्यक्तिका लागि वरदान हो। यसले एकातिर मह उत्पादन बढाएर आर्थिक लाभ दिन्छ भने अर्कोतिर मानिसको शारीरिक र पाचन स्वास्थ्यमा औषधि जस्तै काम गर्छ। नेपालको कृषि र जडीबुटी क्षेत्रमा यसको व्यावसायिक खेती र उपयोग बढाउन सके ग्रामीण अर्थतन्त्रमा ठूलो टेवा पुग्ने निश्चित छ।

Introduction

Kyaanpate Pahelo Paauli, also known as Clover Grass Yellow, and scientifically called Melilotus officinalis, is a very useful medicinal herb. It is a flowering plant with small, light yellow flowers and a sweet smell. This plant belongs to the legume family, which means it is related to beans and clover. It is famous for its sweet nectar, which is very helpful for honey production. Because of its many health benefits and easy growth, it has been used in traditional medicine for many years.

This herb grows naturally in many parts of the world and is also cultivated by farmers. It is not only important for humans but also very valuable for bees. The flowers produce a large amount of nectar, which helps in making high-quality honey. In traditional healing systems, its flowers, roots, and other parts are used to improve health.

Availability in Nepal and Abroad

Kyaanpate Pahelo Paauli grows well in moderate temperatures between 20 to 25 degrees Celsius. It is commonly found in Nepal, especially in areas suitable for beekeeping. Nowadays, farmers in Nepal grow it widely because it increases honey production. It is believed that around 75% of honey production areas in Nepal include this plant.

Outside Nepal, it is also found in India, China, United States, and many countries in Europe. It grows easily in grasslands, farms, roadsides, and open fields. Once planted, it can grow again and again without planting every year.

Because of its usefulness, many countries cultivate it for medicinal purposes, animal feed, soil improvement, and honey production.

Physical Properties

Kyaanpate Pahelo Paauli is a medium-height plant that usually grows up to 1 to 2 meters tall. It has the following physical features:

Flowers: Small, yellow, and sweet-smelling flowers. They grow in clusters.

Leaves: Green leaves divided into three small leaflets.

Stem: Thin, green, and sometimes slightly hard.

Roots: Strong roots that grow deep into the soil and help improve soil quality.

Taste: Slightly bitter but sweet aroma.

The flowers contain 30% to 50% sugar in their nectar, which makes them very attractive to bees.

Medicinal Properties

This herb has many important medicinal properties. Traditional healers and herbal practitioners use it for different health benefits.

Some major medicinal properties include:

Helps increase blood quality

Improves eyesight and eye brightness

Strengthens muscles and nerves

Supports digestive system

Provides strength and energy

Improves overall body health

It contains natural compounds that help reduce inflammation, improve blood circulation, and support healing.

The root is also nutritious and provides strength when used properly.

Advantages

Kyaanpate Pahelo Paauli has many advantages for both health and agriculture.

Health Advantages

Improves blood health

Strengthens muscles

Improves digestion

Helps reduce weakness

Improves eye health

Provides energy

Agricultural Advantages

Helps increase honey production

Improves soil fertility

Useful as animal fodder

Easy to grow and maintain

Environmental Advantages

Supports bee population

Helps maintain ecosystem balance

Because of these benefits, it is considered a valuable herb.

Traditional Uses

In traditional medicine, different parts of the plant are used.

Flower Uses

Used to increase blood

Used to improve eyesight

Used to strengthen nerves

Used as health tonic

Root Uses

Root is chewed to increase body strength

Used to reduce weakness

Nectar Uses

Nectar is used by bees to produce honey

Honey made from this plant is very nutritious

In villages, people have been using this herb for many generations.

Usage Methods & Dosage

This herb can be used in different forms. It is important to use it in the correct amount.

Powder

5 to 10 grams per day

Extract

10 to 20 grams per day

Decoction (boiled in water)

About half to one cup

Taken 3 to 5 times daily

Fresh Juice

30 to 50 grams

Taken 3 to 5 times daily

Root

Root can be chewed slowly for strength

It is always better to use under guidance of a herbal expert.

Harvesting & Preservation

Harvesting

Flowers are collected when fully bloomed

Roots are collected when plant matures

Best harvesting time is dry season

Preservation

Dry flowers in shade

Store in clean, dry container

Keep away from moistur

Store in cool place

Proper storage helps maintain its medicinal quality.

Conclusion

Kyaanpate Pahelo Paauli (Melilotus officinalis) is a very valuable medicinal herb. It is easy to grow, widely available, and highly useful. It plays an important role in honey production and traditional medicine.

Its flowers help improve blood, eyesight, muscles, and digestion. Its roots provide strength and energy. It is also very helpful for farmers and beekeepers.

Because of its many health and agricultural benefits, it is widely grown in Nepal and many other countries. With proper use and preservation, this herb can be very helpful for maintaining good health naturally.

< /div>

Reference

घिरौंला (Ghironla) , Ghiyatorai (घिया तोरई) Luffa cylindrica (Linn.) M. Roemer Benefits and using method

Saano Dugdhi (सानो दुग्धी) , Laghu Dugdhika (लघु दुग्धिका ) Euphorbia thymifolia Linn. Benefits, uses and using Method

Dudhe jhar (दुधे झार) , Dugdhika ( दुग्धिका) Euphorbia hirta Linn. Benefits and Uses

Branari (व्रणारी), Tridax procumbens Linn. Benefits and using Method

Ajmbari (अजम्बरी ), Parnabeej ( पर्णबीज) Bryophyllum pinnatum (Lam.) Oken Benefits and using methods

Punarnva (पुनर्नवा) Boerhavia diffusa Linn. Benefits and uses

Phaledo (फलेदो), Paribhadra (पारिभद्र) Erythrina variegata Linn. Using method, uses and Benefits

Poi Saag(पोइसाग), Potaki( पोतकी) Basella alba Linn. Benefits, uses and using method

Kokin, कोकिन, Erythroxylum coca

Kokum, कोकम, अमसुल, Kokam Butter Tree, Garcinia indica